Nieuwe Europese normen voor cobots: wat bedrijven moeten weten vóór 2027

Inleiding: Waarom cobots de nieuwe norm worden

Cobots, oftewel collaboratieve robots, worden een essentieel onderdeel van de Europese industrie. In tegenstelling tot traditionele robots, die achter hekken blijven staan, werken cobots samen met mensen in dezelfde werkruimte, waardoor de productie flexibeler wordt.

Maar naarmate de interactie tussen mens en robot toeneemt, ontstaan er ook nieuwe risico’s. Daarom heeft de EU nieuwe Europese normen voor cobots ingevoerd, waarmee de veiligheidsvoorschriften worden gemoderniseerd en bedrijven worden voorbereid op een geautomatiseerde toekomst.

De belangrijkste veranderingen komen voort uit:

• De EU-machineregeling 2023/1230 (van kracht vanaf januari 2027).
• De bijgewerkte normen ISO 10218-1 en 10218-2 (gepubliceerd in 2025).

Samen geven ze in heel Europa een nieuwe invulling aan de manier waarop cobots moeten worden ontworpen, geïntegreerd en gebruikt.

De EU-machineregeling 2023/1230

Deze nieuwe verordening vervangt de oude Machinerichtlijn en voert het volgende in:

• Strengere veiligheidseisen voor geavanceerde robots en collaboratieve machines.
• Duidelijkere verantwoordelijkheden voor fabrikanten, importeurs en distributeurs.
• Cyberbeveiliging maakt deel uit van de machineveiligheid.
• Strengere conformiteitsbeoordelingen vóór de CE-markering.

De maatregel treedt op 19 januari 2027 in werking, zodat bedrijven de tijd krijgen om zich aan te passen.

ISO 10218-updates: de nadruk ligt op toepassingen, niet alleen op robots

De nieuwe ISO 10218-1/2-normen bevatten een actualisering van de veiligheidsvoorschriften voor industriële robots. De belangrijkste wijzigingen zijn onder meer:

• De gezamenlijke veiligheidsrichtlijnen (voorheen opgenomen in ISO/TS 15066) zijn nu geïntegreerd.
• Robots worden op basis van het risiconiveau ingedeeld in klasse 1 en klasse 2.
• Veiligheidsfuncties (noodstop, beveiligingsstop, snelheidsbewaking) hebben nu standaard prestatieniveaus (PL/SIL).
• De aandacht verschuift van ‘samenwerkende robots’ naar ‘samenwerkende toepassingen’.

Dit betekent dat bedrijven niet alleen de robot moeten beoordelen, maar de gehele werkomgeving, inclusief gereedschap, indeling en taken van de operator.

Belangrijkste nalevingsvereisten voor bedrijven

1. Risicobeoordelingen

Elke cobot-toepassing vereist een grondige risicobeoordeling die het volgende omvat:

• Scenario's voor menselijke interactie.
• Grenzen voor kracht, snelheid en druk.
• Veiligheidsmaatregelen en noodstops.

2. Veiligheidsfuncties

Cobots moeten voldoen aan de standaardprestatieniveaus voor veiligheidsfuncties. Als bedrijven hiervan afwijken, moeten ze dit met een gedocumenteerde analyse onderbouwen.

3. Cyberbeveiliging

Veiligheid omvat tegenwoordig ook de beveiliging van software en connectiviteit. Updates op afstand, netwerktoegang en firmware moeten beveiligd zijn tegen manipulatie.

4. Opleiding en documentatie

Bedieningspersoneel moet goed worden opgeleid. In handleidingen moeten de veiligheidsprocedures duidelijk worden uitgelegd, terwijl bedrijven technische dossiers en nalevingsgegevens moeten bijhouden.

Veelgemaakte fouten die je moet vermijden

• Ervan uitgaan dat een cobot „direct uit de doos“ veilig is.
• Cyberbeveiliging buiten beschouwing laten bij het opstellen van veiligheidsplannen.
• Zich baseren op de verouderde ISO/TS 15066 in plaats van de nieuwe ISO 10218.
• Vergeet niet dat naleving zowel de verantwoordelijkheid van de fabrikant als van de eindgebruiker is.

Zakelijke voordelen van naleving

Naleving is zeker geen last, maar biedt juist duidelijke voordelen:

• Vertrouwen en reputatie: klanten hechten veel waarde aan veilige, gecertificeerde technologie.
• Toekomstbestendigheid: door nu al aan de voorschriften te voldoen, voorkom je dure aanpassingen achteraf.
• Concurrentievoordeel: Bedrijven die over conforme cobots beschikken, zullen marktleiders zijn wanneer de regelgeving van kracht wordt.

Veelgestelde vragen over de nieuwe Europese normen voor cobots

1. Wanneer worden de nieuwe normen verplicht?
De EU-machineregeling is van toepassing vanaf 19 januari 2027. ISO-normen worden nu al aanbevolen.

2. Moeten bestaande cobots worden vervangen?
Niet altijd — maar upgrades kunnen nodig zijn omwille van de veiligheid en cyberbeveiliging.

3. Wat is er gebeurd met ISO/TS 15066?
Deze norm is nu opgenomen in ISO 10218-2.

4. Wie is verantwoordelijk voor de naleving?
Zowel fabrikanten (ontwerp) als eindgebruikers (risicobeoordeling van de toepassing).

5. Waarom wordt cyberbeveiliging hierin meegenomen?
Omdat verbonden cobots te maken hebben met risico’s zoals hacking en ongeautoriseerde updates die tot ongelukken kunnen leiden.

Conclusie: Bereid je vandaag voor, neem morgen het voortouw

De nieuwe Europese normen voor cobots zijn niet zomaar regels – ze vormen een routekaart naar veiligere en slimmere automatisering.

Bedrijven die nu al maatregelen nemen, voorkomen last-minute kosten voor naleving, beschermen hun personeel en verwerven een sterk concurrentievoordeel.

Tegen 2027 zal naleving niet alleen verplicht zijn, maar ook het kenmerk van een betrouwbaar, toekomstbestendig robotica-bedrijf.

‍